Mu-aamarado shirqoodo halis ah oo loo maleegayo umada somaliyeed Wararka Cusub maanta Soomaaliya
Hordhac
Wararka Cusub maanta Soomaaliya Sida aan ka soo xiganay sulayman haashi oo ah wariye rug cadaa ah falanqeeye ka tirsan bahda horfadhi media iyo baaritaano dheeriya oo aan ku daah qaadnay warbixino iyo xogo xasaasi ah — Waxa jira shirqoolo iyo mu aamarado ka dhan ah umada somaliyeed. Maqaalkan waxaan ku qaada dhigayna warbixn amuurtaas.Mu-aamarado shirqoodo halis ah oo loo maleegayo umada somaliyeed
Burburkii Nidaamka Dawladnimo ee Soomaaliya: Shirqoolada Dibadda iyo Nidaamka Federaalka
1. Burburka Dawladnimada (1991)
Markii nidaamkii Siyaad Barre meesha ka baxay Janaayo 1991, Soomaaliya waxay gashay xaalad fawdo ah oo aan dawlad dhexe lahayn. Qabqablayaal dagaal iyo kooxo qabiil ku dhisan ayaa la wareegay awooddii, halkaasna waxaa ka dhashay kala daadsanaan qaran.
2. Shirqoolada Reer Galbeedka
Inkastoo dagaal sokeeye iyo qabyaalad gudaha ahi jireen, haddana waxaa jiray faragelin iyo qorshayaal qarsoon oo reer Galbeedku dabada ka riixayeen:
- Kheyraadka dabiiciga ah: Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer Afrika iyo khayraad badan (saliid, gaas, kalluumaysi, iyo dhul beereed). Taasi waxay dhalisay in quwadaha shisheeye ay xiiseeyaan inay dalka ka dhigaan meel la iska maamulo.
- Dhibaato siyaasadeed la abuuray: Halkii xal mideysan laga raadin lahaa, waxaa la riixay habab lagu sii kala fogeynayo bulshada, iyadoo la adeegsanayo qabyaalad iyo kala qaybin siyaasadeed.
- “Failed State Narrative”: Reer Galbeedku waxay ku qeexeen Soomaaliya “dal fashilmay”, taas oo siinaysay sharciyad faragelin iyo in siyaasadaha ay doonayaan lagu tijaabiyo.
3. Nidaamka Federaalka iyo Kala Qaybsanaanta
Dabeed shirarkii dib-u-heshiisiinta ee Jabuuti iyo Kenya (1991–2004), waxaa reer Galbeedku xoogga saareen in Soomaaliya lagu dhiso nidaam federaal ah halkii ay ahaan lahayd dowlad dhexe oo mideysan:
- Qorshaha Federaalnimada wuxuu ahaa mid hoos loogu dhigayo awood dowladda dhexe si aysan mar dambe u noqan mid xoog leh oo mideysan.
- Waxaa la unkay maamul-goboleedyo kala madax bannaan oo si tartiib tartiib ah ugu shaqeeya danaha quwadaha shisheeye.
- Tusaale ahaan, qaar ka mid ah maamulada waxaa taageeraya dowlado deris ah ama reer Galbeed, iyadoo ay u adeegsanayaan danahooda istiraatiijiga ah (badda, saliidda, dekedaha, iyo siyaasadda gobolka).
Warbixin Sirdoon iyo Xogo La Isku Halayn Karo
Xogaha sirdoon ee lagu kalsoonaan karo waxay muujinayaan in Imaaraadka Carabtu ay ka shaqeynayaan qorsheyaal qarsoon oo Soomaaliya loogu rogayo xaalad la mid ah Suudaan, Yemen iyo Liibiya:Mu-aamarado shirqoodo halis ah oo loo maleegayo umada somaliyeed Wararka Cusub maanta Soomaaliya
- Waxaa jira qorshe ah in labo caasimadood loo sameeyo Soomaaliya, iyadoo la kala qeybinayo awoodda siyaasadeed.
- Waxaa sidoo kale lagu talajiraa in labo doorasho lagu kala qabto Garowe iyo Muqdisho sannadka 2026, si loo wiiqo midnimada iyo sharciyadda dowladda dhexe.
- Qorshahan waxaa dabada ka riixaya danaha istiraatiijiga ah ee Imaaraadka ee ku aaddan xeebaha, dekedaha iyo kheyraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya.
- Hadafka ugu weyn waa in Soomaaliya loo beddelo goob dagaal iyo maleeshiyaad hubeysan, si loo xakameeyo siyaasadda gudaha iyo dhaqaalaha iyadoo la adeegsanayo kala qaybin iyo xasilooni darro joogto ah.
5. Gunaanad
Burburkii nidaamka dawladnimo ee Soomaaliya ma ahayn oo keliya natiijo ka dhalatay dagaal sokeeye iyo qabyaalad, balse sidoo kale wuxuu ahaa shirqool siyaasadeed oo quwadaha shisheeye, gaar ahaan reer Galbeed iyo Imaaraadka Carabta, dabada ka riixayeen. warbxinada sirdoon iyo xoagaha kala duwan ee ka soo jii jii leh gobolka waxay u muuqdaan kuwa waxa badan oo cusub ay ku gadaaman yihiin maqdiqda gobolka geeska africa gaar ahaan somalia waxay ku sii siqaysaa meel aan cago badan ku taagnayn shirqooladii reer galbeedku u maleegeyey nusqarnigii ina dhaafay ayaa hada imaaradku wakiil uga yahay xiliga soomali baraarugayso la garan mayo sidaas oo ay tahay madashan waxan u yagleelnay inaan dhalinyada wacyigooda kor u qadno halkan ku xirnow
