Tariikhda iyo Siirada Nabi Muxamed (NNKH)
Noloshii, Risaaladii iyo Guulihii Islaamka
Nolosha Nabi Muxamed NNKH waa taariikh ka buuxda iftiin iyo barako, halgan iyo dulqaad, isla markaana ah tusaalaha ugu sarreeya ee hogaaminta iyo akhlaaqda bani’aadamka. Qof kasta oo akhriya siiradiisa wuxuu ka helayaa casharro waxtar u leh noloshiisa, waxaana dhab ahaan loo oran karaa taariikhda Nabiga waa iftiinka hagaya bini’aadamka oo dhan.
Dhalashada iyo Carruurnimada
Nabigu wuxuu ku dhashay magaalada Makkah sanadkii loo yaqaanay Sanadka Maroodiga (570 M), xilli qabiilka Quraysh uu lahaa maqaam sare iyo sharaf. Wuxuu ahaa ilma yar oo aabihii geeriyooday intaanu dhalan, hooyadiisna uu ku waayey lix jir. Si kastaba, waxaa koriyey awoowgiis Cabdul-Muddalib, kadibna adeerkiis Abu Daalib. Noloshiisa caruurnimo waxay ahayd mid adag, balse wuxuu ku koray sabir, geesinimo iyo akhlaaq wanaagsan.
Dhalinyaranimada iyo Naanaysta “Al-Amiin”
Wuxuu ku soo barbaaray ganacsi iyo hawlo adag oo nolol-maalmeed. Quraysh oo dhan waxay u yaqaannay Al-Amiin – kii lagu kalsoon yahay, maxaa yeelay marnaba been iyo khiyaano laguma tuhmin. Markuu 25 jir ahaa ayuu guursaday Khadija bint Khuwaylid, oo ahayd haweeney ganacsato ah oo sharaf ku leh Makkah, taasi oo noqotay tiir weyn oo ku garab istaagtay markuu risaaladiisa bilaabay.
Bilowgii Waxyiga iyo Farriinta Towxiidka
Markuu gaadhay 40 sano, Alle wayne ayaa u waxyooday waxana ugu yimid godka qaaru hiraa malakul jibriil oo wada dhamaalkii alle wayne oo ahayd surat al iqra. Halkii ayuu ka bilowday risaaladiisa, isagoo dadka ugu yeeray towxiidka Alle iyo in laga tago sanamyada. Muddo 13 sano ah ayuu ku dacwooday Makkah, isagoo la kulmay cadaadis, aflagaaddo iyo ciqaab. Asxaabtiisa qaar sida Bilaal iyo Sumayyah waxay u adkeysteen jirdil iyo xanuun, balse kalsoonida iyo sabarka Nabigu marnaba ma laciifin.
Hijradii Madiina iyo Dhismaha Bulshada
Markii cadaadisku bato, Nabigu wuxuu amar ku siiyey asxaabtiisa inay u guuraan Xabashida markii hore, kadibna Madiina. Ugu dambayn, isaga laftiisa iyo asxaabtiisii ayaa hijrooday sanadkii 622 M, taasi oo noqotay bilowga taariikhda Hijriga. Madiina ayuu ka dhisay masjid, wuxuu sameeyey walaaltinimo dhex martay Muhaajiriinta iyo Ansaar, wuxuuna dejiyey Axdiga Madiina oo ahaa dastuur mideeyey Muslimiinta, Yuhuudda iyo qabiilo kale.
Dagaalladii Difaaca iyo Guulihii Islaamka
Badr
Dagaalkii ugu horreeyey wuxuu dhacay sanadkii 624 M. Inkastoo Muslimiintu ahaayeen 313, waxay ka adkaadeen Quraysh oo ka badnaa 1000. Tani waxay ahayd guul weyn oo xoojisay kalsoonidooda.
Uhud
Sanadkii xigay Quraysh waxay doonteen aargoosi. Muslimiintu markii hore guulaysteen, balse khalad difaac ayaa sababay khasaaro. Nabigu laftiisa waa dhaawacmay, si kastaba, wuxuu dadka baray cashar ah inaan lagu xadgudbin amarka hoggaanka.
Khandaq
Markii Quraysh iyo xulafadoodu isbahaysi weyn sameeyeen si ay Madiina u qabsadaan, Muslimiintu waxay qodeen khandaq weyn. Tallaabadaas ayaa fashilisay weerarkii cadowga, waxayna ku dambeysay guul Muslimiinta ah.
Heshiisyadii iyo Fidiintii Risaalada
Sanadkii 628 M, Nabigu wuxuu la galay Quraysh Heshiiskii Hudaybiyya, kaas oo u muuqday in Muslimiintu dhul hoos u dhac ku jiraan, balse dhab ahaantii wuxuu noqday guul siyaasadeed oo u sahlay inay si nabad ah u faafiyaan diinta. Nabigu wuxuu waraaqo u diray boqorrada adduunka, sida Heraclius (Rooma), Kisra (Faaris) iyo Maqawqas (Masar). Qaar way tixgeliyeen, qaarna way diideen.
Fath Makkah
Sanadkii 630 M, Quraysh waxay jebiyeen heshiiskii Hudaybiyya. Nabigu wuxuu hoggaamiyey ciidan ka badan 10,000 oo Muslimiin ah oo si nabad ah ku galay Makkah. Sanamyadii la caabudi jiray waa la dumiyey, waxaana la hirgeliyey nidaam towxiid oo Alle keliya lagu caabudo.
Khutbadii Wada-xaajoodka
Sanadkii 632 M, Nabigu wuxuu jeediyey khutbadiisii taariikhiga ahayd ee Xajkii Wada-xaajoodka. Wuxuu ku adkeeyey cadaaladda, xuquuqda dumarka, ilaalinta dhiigga Muslimiinta, iyo in Islaamka loo arko diin dhamaystiran. Aayaddii ugu dambeysay ee Quraanka lagu dejiyey ayaa ahayd:
“Maanta waxaan idiin dhamaystiray diintiinii, nimcadaydiina waan idiin dhammaystiray, waxaan idiinku raalli noqday Islaamka diin ahaan.” (Al-Maa’ida: 3)
Geeridii Nabiga iyo Fidinta Islaamka
Nabigu ﷺ wuxuu geeriyooday isagoo 63 jir ah, sanadkii 632 M, waxaana lagu aasay Madiina. Kadib geeridiisa, khulaafadii raashidiinta ayaa sii waday fidinta Islaamka:
- Abu Bakr (RC): Wuxuu la dagaallamay riddada iyo kuwa diiday sakada.
- Cumar (RC): Islaamka wuxuu gaarsiiyey Ciraaq, Shaam, Masar, wuxuuna jebiyey boqortooyooyinkii Faaris iyo Rooma.
- Cuthmaan (RC): Wuxuu ururiyey Qur’aanka hal mushaf rasmi ah.
- Cali (RC): Inkastoo uu wajahay fitnooyin gudaha ah, Islaamku wuu sii faafay.
Gunaanad
Siiradii Nabi Muxamed ﷺ waa safar taariikhi ah oo buuxa dulqaad, xikmad, iyo hogaamin caddaalad leh. Nolol caruurnimo adag, dhalinyaro lagu naaneysay daacadnimo, risālo uu la kulmay caqabado, iyo dagaallo uu ku dhisay bulsho cadaalad iyo towxiid ku dhisan.
Risaaladiisa maanta waxay taagan tahay mid ka mid ah waxyaabaha ugu saamaynta badan ee taariikhda aadanaha. Islaamku wuxuu ka dhigay bulsho aan ku dhisnayn qabiil iyo xoog, balse ku dhisan cadaalad, walaaltinimo iyo kalsooni ku wajahan Alle keliya.
